टेक्नोलॉजी

टार्टू विद्यापीठाच्या नेतृत्वाखालील संशोधनात औद्योगिक वायू प्रदूषण आणि स्थानिक हिमवर्षाव यांच्यातील संभाव्य दुवा उघड झाला आहे. उपग्रह आणि ग्राउंड-आधारित रडार दोन्ही वापरून निरीक्षणे दर्शवितात की उत्तर अमेरिका, युरोप आणि आशियामधील औद्योगिक सुविधांमुळे अतिथंड ढगांमध्ये बर्फ तयार होऊन स्थानिक हिमवर्षाव होऊ शकतो. तांबे स्मेल्टर्स आणि कोळसा उर्जा प्रकल्प यासारख्या कारखान्यांजवळ आढळून येणारी ही घटना, विशिष्ट वातावरणीय परिस्थितीत ढगांशी संवाद साधणारे एरोसोल कण सोडल्याचा परिणाम आहे. टार्टू विद्यापीठातील सहयोगी प्राध्यापक डॉ व्ही. टोल यांनी ही प्रक्रिया ओळखण्यासाठी क्रॉस-डिसिप्लिनरी संशोधनाचे महत्त्व अधोरेखित केले.

एरोसोल आणि बर्फ निर्मिती

उद्योग, विशेषत: सिमेंट उत्पादन, धातूशास्त्र आणि जीवाश्म इंधनाच्या ज्वलनात गुंतलेले, एरोसोल उत्सर्जित करतात—लहान घन आणि द्रव कण जे ढगांच्या गुणधर्मांवर लक्षणीय परिणाम करतात. एरोसोलमुळे ढगांच्या थेंबांची संख्या वाढते, ज्यामुळे ढग उजळतात आणि पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पोहोचणारे सौर विकिरण कमी होते. तथापि, नवीन निष्कर्ष सुचवितो की, काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये, हे कण द्रव ढगांचे थेंब गोठवण्यास देखील कारणीभूत ठरतात, परिणामी औद्योगिक स्थळांवरून बर्फवृष्टी होते. कॅनडा आणि रशियामधील औद्योगिक स्थानांजवळ घेतलेल्या हवामानाच्या रडार प्रतिमांमध्ये हिमवर्षावाचे अनोखे प्लम्स दिसून येतात, हा शोध उपग्रह डेटाद्वारे पुष्टी केलेला आहे जो क्लाउड कव्हरमध्ये समवर्ती घट दर्शवतो.

क्लाउड थेंबांमध्ये सुपर कूलिंग

सुपर कूलिंग म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या प्रक्रियेमध्ये -40 अंश सेल्सिअस तापमानात ढगांचे थेंब द्रव स्वरूपात राहू शकतात. जेव्हा मानववंशजन्य एरोसोलसारखे योग्य कण असतात तेव्हाच हे थेंब शून्य आणि -40 अंश सेल्सिअस तापमानात गोठू शकतात. टोलच्या टीमने असे सुचवले आहे की औद्योगिक सुविधांमधून उष्णता आणि पाण्याची वाफ यांच्या संयोगाने एरोसोल उत्सर्जनामुळे ढगांमध्ये बर्फ तयार होण्याची शक्यता असते, परिणामी हिमवर्षाव होतो. ही घटना विशिष्ट साईट्सवर दिसली असली तरी, तत्सम यंत्रणा मोठ्या प्रमाणात ढग निर्मितीवर परिणाम करतात की नाही हे अनिश्चित आहे.

पुढील संशोधन आवश्यक

सायन्समध्ये प्रकाशित झालेला हा अभ्यास, बर्फाच्या न्यूक्लिएशन प्रक्रियेमध्ये विविध एरोसोल प्रकारांच्या भूमिकेवर अधिक तपास करण्याची गरज अधोरेखित करतो. या स्थानिकीकृत हिमवर्षाव घटनांचा वातावरणीय प्रभाव अधिक व्यापक आहे की नाही हे समजून घेणे आणि अतिशीत ढगांमध्ये बर्फ निर्मिती सुरू करण्यात सर्वात प्रभावी एरोसोल उत्सर्जनाचे प्रकार ओळखणे हे भविष्यातील संशोधनाचे उद्दिष्ट असेल.